Stanisławiak,
E. (2000). Rozwój pamięci. [W:] Wprowadzenie do
psychologii rozwoju człowieka (s. 37 – 51). Praca zbiorowa pod red. J.
Stypułkowskiej. Warszawa: Agencja Wydawniczo – Reklamowa „DIMA”.
ROZWÓJ PAMIĘCI
Nie da się mówić o człowieku bez
uwzględnienia jego pamięci, czyli zdolności do zachowywania i wydobywania
informacji o minionych bodźcach. Tym bardziej nie da się mówić o jego
rozwoju. Uczenie się jest bowiem jednym z głównych
mechanizmów rozwoju i wiąże się z procesem adaptacji zachowania do zdobytego
przez jednostkę doświadczenia. Pamięć natomiast odnosi się do
trwałych zapisów tego doświadczenia (za: Anderson, 1998). To swoista
zdolność organizmu do uczenia się.
Znaczenie pamięci dla funkcjonowania
człowieka jest tak wielkie, że już w epoce starożytnej zastanawiano się nad
sposobami jej usprawniania. Ówcześni Grecy stworzyli sztukę
pamięci, mnemonikę, i osiągali dzięki niej imponujące efekty
pamięciowe. Ich pomysły mnemotechniczne rozwijano również w średniowieczu i
renesansie. Wynalazek pisma spowodował spadek zainteresowania sztuką
pamięcią i w konsekwencji pewne zaniedbanie stymulacji tej potężnej umysłowej
władzy. Magazyn wewnętrzny, jakim w metaforycznym ujęciu jawi się zapis
pamięciowy, został skutecznie zastąpiony zewnętrznym. Współczesny człowiek woli
sięgać do notesu (lub komputera) niż do własnej pamięci. Ta ostatnia bywa
często zawodna, a korzystanie z niej wymaga wprawy, której niejednokrotnie
brakuje, i wysiłku, którego staramy się uniknąć. Z drugiej strony
jesteśmy tym, co pamiętamy.
Od czasów Hermanna Ebbinghausa, którego
śmiało można nazwać twórcą klasycznej psychologii pamięci, pamięć jest
rozumiana zarówno jako właściwość psychiczna, jak i proces.
Definiuje się ją jako „... biochemiczne, neurofizjologiczne i psychologiczne
struktury i funkcje warunkujące kodowanie, przechowywanie i dekodowanie
informacji w mózgu (układzie nerwowym), stanowiące zapis całości indywidualnego
doświadczenia i tożsamości człowieka” (cyt. Chlewiński i inni, 1997, s. 119).
Pełni dwie podstawowe funkcje: magazynu wiedzy, z której w razie
potrzeby można korzystać , i bufora poznawczego, zatrzymującego odbierane
przez jednostkę informacje na czas konieczny do ich dalszego
wykorzystania (Maruszewski, 1996).
O pamięci i jej rozwoju można mówić w co
najmniej dwóch ujęciach teoretycznych: tradycyjnym i poznawczym. W
ujęciu tradycyjnym pamięć jest traktowana jako cecha osobnicza,
właściwość indywidualna, która zmienia się wraz z wiekiem, zarówno
pod względem ilościowym, jak i jakościowym (Przetacznik –
Gierowska, Makiełło – Jarża, 1992). Rola pamięci jest sprowadzona
do biernego rejestrowania, magazynowania i aktualizowania
skojarzeń. W ujęciu poznawczym zachowanie pamięciowe
uważane jest za przejaw aktywności całego systemu poznawczego, co oznacza., że
jest rozpatrywane m. in. w powiązaniu z procesami: uwagi, percepcji,
wyobraźni, mowy i myślenia. Pamięć to proces celowy, a przez
to aktywny, dynamiczny i selektywny, zależny od posiadanych przez
jednostkę struktur i stylów poznawczych oraz strategii ( za: Hankała, 1986).
W ostatnich latach pojawiło się
nowe ekologiczne podejście do badań nad rozwojem pamięci,
negujące ich dotychczasowy laboratoryjny charakter i kładące nacisk
na naturalność pomiarów. Jego twórcy (za: Jagodzińska,1992) starają się badać
procesy pamięciowe w warunkach naturalnych, czyli w sytuacjach życia codziennego.
Wychodzą z założenia, że badania laboratoryjne nie angażują pamięci,
zwłaszcza dziecięcej, w wystarczającym stopniu i prowadzą do
zaniżonych wyników.
